Афіцыйны сайт
Адрас:
231778, г.п. Вялікая Бераставіца,
пл. Ратушная, 1
Электронная пошта:
berestrec@mail.grodno.by
Тэлефон: 8-(01511) 2-17-47
Факс: 8-(01511) 2-17-47

Краязнаўчы каляндар Бераставіччыны

Краязнаўчы каляндар на 2021 год створаны на аснове кнігі “Памяць” Бераставіцкага раёна, “Летапіснай хронікі Бераставіччыны”, тэматычнай папкі “Знакамітыя людзі Бераставіччыны”, фактаграфічнай картатэкі “Славутыя імёны Бераставіччыны”. Папка і картатэка змяшчаюць звесткі энцыклапедычных выданняў: Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. - Мінск: БелЭн., 1996-2003. - Т. 1 -16; Беларусь: Энцыкл. давед. - Мінск: БелЭн., 1995; Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. – Мінск: БелЭн., 1993-2001. - Т. 1-6; Мысліцелі і асветнікі Беларусі. Х-ХІХ стст.: Энцыкл. давед. - Мінск: Бел.Эн., 1995; Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т. - Мінск: БелСЭ, 1984-1987; Беларускія пісьменнікі: Бібліягр. слоўн.: У 6 т. - Мінск: БелЭн., 1992-1995; Пяткевіч, А. Людзі культуры з Гродзеншчыны: давед. / Аляксей Пяткевіч. - Гродна, 2000; Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Я.Купалы: біябіблягр. давед. – Гродна, 1999; Заведующие кафедрами и профессора Гродненского государственного медицинского (института) университета (1958-2003). – Гродно, 2003; Книга героев Гродненской области. – Гродно, 2005; Культура Гродзеншчыны: Факты. Падзеі. Асобы. – Мінск, 2014; Ермоленко, В.А. 400 имён: жизнеописания видных деятелей истории и культуры Гродненщины / В.А. Ермоленко, В.Н. Черепица.- Гродно, 2014; Гостев, А.П. Известные уродженцы Гродненской области / А.П. Гостев. – Гродно, 2016.

Адбор юбілейных дат рабіўся ў адпаведнасці са значнасцю для гісторыі, эканомікі і культуры краю. Для персаналій юбілейнымі вырашана лічыць: 50, 60, 65, 70 ... і далей гадоў. Указваюцца сувязі дзеячаў з Бераставіччынай. Даты даюцца па новаму стылю, геаграфічныя аб’екты – згодна сучаснаму адміністрацыйна-тэрытарыяльнаму дзяленню.

Спадзяёмся, што наш каляндар будзе карысным і цікавым для шырокага кола чытачоў, краязнаўцаў, бібліятэкараў і для ўсіх тых, хто цікавіцца гісторыяй роднага краю.



515 гадоў з часу першага ўпамінання мястэчка Вялікая Бераставіца ў гістарычных дакументах (згодна даравальнай грамаце караля Польскага і Вялікага князя Літоўскага Аляксандра Ягелончыка ваяводзе наваградскаму Аляксандру Іванавічу Хадкевічу. 12.07.1506 г.). 





405 гадоў з дня нараджэння Хадкевіча Яна Казіміра (1616-1660), кашталяна віленскага, апошняга ўладальніка Бераставіцы з роду Хадкевічаў. Незадоўга да сваёй смерці ў Кёнігсбергу 13 сакавіка 1660 года Ян Казімір загадаў жонцы, каб яна пахавала яго прах з сэрцам у Бераставіцы. Сафія Пац выканала апошнюю волю мужа: у 1660 г. перавязла яго прах у бераставіцкі касцёл – фамільны некропаль Хадкевічаў.





360 гадоў з пачатку валодання мястэчкам Бераставіца Мнішкамі - польскім магнацкім родам. Пад час больш як стогадовага іх валодання (з 1661 па 1774 гг.) Бераставіца дасягнула свайго першага гістарычнага росквіту: атрымала статус мястэчка (горада), правы на самакіраванне (з ратушай, гербам і пячаццю), стала гандлёвай кропкай на шляху Беласток – Крынкі – Гродна. У мястэчку з’явіўся цэнтр – рынкавая плошча, дзе былі размешчаны ратуша з гасцінным дваром, крамы, сховішча і рамесніцкія майстэрні. На рынкавай плошчы праводзіліся кірмашы.
 
 



375 гадоў з часу першага ўпамінання  Масалянаў. У 1646 г.  Ян Масальскі атрымаў Прывілей ад караля Уладзіслава Вазы (1632-1648) на заснаванне “мяста Масаляны”.
 

 

 




295 гадоў з дня нараджэння Масальскага Ігнація Якуба (30.07.1726, в. Алекшыцы – 28.06.1794), рэлігійнага, грамадскага і палітычнага дзеяча Рэчы Паспалітай, вядомага мецэната, з 1762 г. -  епіскапа Віленскага.

 




 

280 гадоў з часу аднаўлення касцёла Звеставання Найсвяцейшай Панны Марыі ў Вялікай Бераставіцы пасля пажару ў 1741 г. Першы будынак касцёла быў драўляным (1615). Другі мураваны будынак касцёла ўзведзены па фундацыі Юзафа Мнішка, кашталяна кракаўскага і яго сына Ежы Аўгуста, у 1741-1768 гг. 

 


280 гадоў з дня нараджэння Карпіньскага Францішка (1741-1825), польскага паэта, які ў 1782 г. сустракаўся з уладальнікам Малой Бераставіцы Я.К. Стрыеньскім і прысвяціў яго маёнтку вершы, якія прыняслі вядомасць Малой Бераставіцы ў Польшчы.










250 гадоў з дня нараджэння Касакоўскага Юзафа Дамініка (16.04.1771 – 1840), вялікага лоўчага ВКЛ, палкоўніка войска Польскага, уладальніка маёнтка Вялікая Бераставіца, у якой ён пабудаваў сваю рэзідэнцыю – першы мураваны палац Касакоўскіх у Бераставіцы.
 
 

 

 






235 гадоў з пачатку валодання маёнткам Масаляны нямецкім родам Біспінгаў. У 1786 г. Ян Тадэуш Біспінг фон Гален (1741-1823), маршалак старадубскі, стаў першым уладальнікам Масалянаў пасля набыцця маёнтку ў Масальскіх. У сярэдзіне ХІХ ст. Біспінгі пабудавалі выдатны палацава-паркавы комплекс з капліцай у Масалянах, які часткова захаваўся да нашага часу са змяненнямі.
 



 

235 гадоў з дня нараджэння Юзэфы Вайчынскай з Біспінгаў (1786-1878), камер-юнкершы двару яго Імператарскай Вялікасці Расійскай імперыі, уладальніцы маёнтка ў Масалянах, якая ў 1856 г. фундавала будаўніцтва неагатычнай капліцы ў Масалянах. Капліца дзейнічае. 







 





 
225 гадоў з часу асвячэння царквы Ражства Багародзіцы ў в. Масаляны (15.08.1796). Помнік архітэктуры позняга барока з рысамі класіцызму, які быў заснаваны Біспінгамі ў 1792 г. як касцёл Дзевы Марыі. Пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 г. Масаляны далучаны да Расійскай імперыі, і касцёл перададзены праваслаўнаму духавенству.  




220 гадоў з дня нараджэння Касакоўскай Адэлі Юзэфаўны (1801-1847), уладальніцы маёнтка Цецяроўка, дачкі Ю.Д. Касакоўскага (1771-1840), уладальніка Вялікай Бераставіцы, і Людвікі Патоцкай (1779-1850). У 1820 г. выйшла замуж за князя Яўгенія Панятоўскага (1794-1848), шамбеляна расійскага двара, маршалка багуслаўскага павета, прадстаўніка герба “Цялец”, з якога паходзіў польскі кароль Станіслаў Аўгуст. Адэля – адзіная жанчына з роду Касакоўскіх, якая пахавана ў Вялікай Бераставіцы (каталіцкія могілкі).
 


 

 
220 гадоў з дня нараджэння Кавалеўскага Восіпа Міхайлавіча (09.01.1801, Вялікая Бераставіца – 09.10.1878), вядомага польскага і расійскага філолага-усходазнаўца, заснавальніка навуковага манголазнаўства ў Расіі, гісторыка, перакладчыка, акадэміка Пецярбургскай АН. Рашэннем Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта ад 21.12.1998 г. № 594 з мэтай увекавечвання памяці вядомага вучонага Бераставіцкай раённай бібліятэцы прысвоена імя Восіпа Міхайлавіча Кавалеўскага.
 


200 гадоў з часу будаўніцтва мураванага палаца ў маёнтку Рудава. Фундатарам будаўніцтва класічнага палаца з калончатым порцікам у 1821-1834 гг. быў Леан Патоцкі (1799-1864), вядомы польскі мемуарыст, гісторык і паэт, уладальнік Рудава (да 1834 г. ). Палац загінуў у гады Першай сусветнай вайны 1914-1918 гг. 


190 гадоў з часу прабывання вялікага князя Канстанціна Паўлавіча Раманава (1779-1831) ў бераставіцкім палацы Касакоўскіх падчас лістападаўскага паўстання 1830-1831 гг. (май 1831 г.). Канстанцін Паўлавіч з’яўляўся галоўным камандуючым Польскім войскам (з 1814 г.) і намеснікам Царства польскага (з 1816 г.). Пасля смерці імператара Аляксандра І фармальна, з 27 лістапада па 14 снежня 1825 г., Канстанцін Паўлавіч з’яўляўся расійскім імператарам. 
 



 
190 гадоў з дня смерці Пешкі  Юзафа  (1767-1831), польскага і беларускага мастака, партрэтыста, гістарычнага жывапісца і майстра гарадскога пейзажу, які ў 1793-1794 гг. напісаў партрэты першых ўладальнікаў Вялікай Бераставіцы з роду Касакоўскіх - Юзафа Дамініка і яго жонкі Людвікі Патоцкай.
 

 

 




 
185 гадоў з дня нараджэння Урублеўскага Валерыя Антонія (27.12.1836, г.п. Жалудок Шчучынскага раёна – 1908), аднаго з кіраўнікоў паўстання  1863-1864 гг. на Беларусі,  дзеяча міжнароднага рэвалюцыйнага руху. У час паўстання 1863-1864 гг. неаднаразова бываў на Бераставіччыне, дзе рабіў папаўненні ў паўстанцкія рады новымі байцамі. 


 





 
185 гадоў з дня нараджэння Казарскага Адольфа (1836-1911), польскагага мастака, графіка і літографа, аўтара гарадскіх відаў Варшавы, Плоцка, Луцка, Влоцлаўска, Камянец-Падольска, Вялікай Бераставіцы.У 1882 г. выканаў літаграфію “Заезны двор у Вялікай Бераставіцы” з відам на былую ратушу-першая выява галоўнага будынка самакіравання ў мястэчку.  



 

180 гадоў з часу будаўніцтва мураванага палаца Біспінгаў у Масалянах. Класічны палац будаваўся па праекту варшаўскага архітэктара Аляксандра Градзецкага у 1841-1846 гг. Будынак часткова захаваўся: гэта два бакавыя фасады з васьміграннымі калонамі ўздоўж сцен. Зараз цэнтр. сядзіба РУСП “Масаляны”. 

 


170 гадоў з часу заснавання мураванага касцёла Св. Антонія Падуанскага ў Малой Бераставіцы. Закладны камень асвечаны 30 верасня 1851 г. у прысутнасці фундатара касцёла Антона Ваўкавіцкага і ксяндза Юстына Яўшыца. Помнік архітэктуры позняга класіцызму пабудаваны па праекту гродзенскага інжынера Нардштэйна, які выканаў другі, канчатковы план касцёла Св. Антонія 31 сакавіка 1851 г. Будаўніцтва завершана ў 1859 г.
 




160 гадоў з дня нараджэння Карскага Яфіма Фёдаравіча (01.01.1861, в. Лаша Гродзенскага раёна – 29.04.1931), беларускага філолага-славіста, мовазнаўца, фалькларыста і этнографа, палеографа, археографа, бібліёграфа, педагога. У  1898 годзе жыў у Вялікай і Малой Бераставіцах, Алекшыцах, вывучаў гаворку мясцовага насельніцтва і вусную народную творчасць. 
 

 



 
155 гадоў з дня нараджэння Касакоўскага Юзафа Станіслава (1866-1917, В.Бераставіца), уладальніка маёнтка Вялікая Бераставіца, фундатара новага касцёла Пераўтварэння Божага (1912) ў Бераставіцы – мясцовай перліны архітэктуры ў стылі неаготыкі, праект касцёла зрабіў гродзенскі інжынер І.К. Плотнікаў. 
 
 


 


155 гадоў з часу асвячэння царквы Святога Дзмітрыя Салунскага   (8.11.1866г.) ў Малой Бераставіцы. Помнік архітэктуры рэтраспектыўнага рускага стылю, пабудаваны па праекту гродзенскага архітэктара Восіпа Міхаэліса і будаўніка Івана Арлоўскага з Саколкі. 

 

135 гадоў з часу адкрыцця чыгуначнай станцыі “Бераставіца” (1886 г.) у напрамку Ваўкавыск – Беласток. 30.12.1975 г. станцыя перайменавана ў паселак “Пагранічны”, з 2009 – аграгарадок Пагранічны. Тут дзейнічае пагранічная застава, мытны пост “Бераставіца” Гродзенскай рэгіянальнай мытні і інш.                    
 
 


120 гадоў з часу завяршэння будаўніцтва палаца Касакоўскіх “Новы замак” (1901) у Вялікай Бераставіцы. Помнік архітэктуры стылю мадэрн з элементамі эпохі Рэнесанс пабудаваны па праекту польскага архітэктара Юліуша Васюцінскага. Двухпавярховы палац быў упрыгожаны чатырма вежамі з прыватнай капліцай (малельняй), меў 50 памяшканняў: бібліятэку, архіў і інш. Будынак палаца не захаваўся (разабраны ў канцы 40-х гг. ХХ ст.). У Бераставіцкім Музеі Вавёркі экспануецца выдатны макет Новага замка Касакоўскіх.
 




120 гадоў з дня нараджэння Марцінчыка Мікалая Міхайлавіча (16.12.1901, в. Кубельнікі - 1980), беларускага грамадска-культурнага дзеяча ў Заходняй Беларусі, аднаго з арганізатараў Беларускай сялянска-рабочай грамады. У 1944-1948 – галоўны ўрач інфекцыйнай бальніцы ў Гродна. З 1956 г. працаваў урачом ў Гродзенскай абласной бальніцы.  

 

 





100 гадоў з дня нараджэння Палубінскага Аляксандра Сямёнавіча (1921, в. Краснае – 2007), педагога, гісторыка, краязнаўца, заслужанага работніка культуры Беларусі (1982).

Арганізатар стварэння краязнаўчага музея ў г. Свіслач.
 

 

 





100 гадоў з дня нараджэння Мацапура Ксеніі Арсенцьеўны (1921-2005), заслужанага ўрача Беларусі (1961). У 1953-56 гг. – загадчык Бераставіцкага раённага аддзела аховы здароўя, затым урач-дэрматолаг раённай паліклінікі..

 



 

 
90  гадоў з дня нараджэння Дзяжко Івана Фёдаравіча (1931, в. Плюскалаўцы – 1998), беларускага гісторыка і педагога, выкладчыка Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы.








 



90  гадоў з дня нараджэння Купы Міхаіла Міхайлавіча (1931, в. Казлы – 1997), Героя Сацыялістычнай працы (1975), заслужанага будаўніка БССР (1974). З 1958 па 1993 г. працаваў у будаўнічых установах г. Гродна. Выбіраўся дэпутатам Гродзенскага гарадскога Савета дэпутатаў.
 

 


 

90 гадоў назад (май – лістапад 1931 г.) на Бераставіччыне па ініцыятыве і пад кіраўніцтвам мясцовых арганізацый КПЗБ і КСМБ прайшлі мнагалюдныя мітынгі, дэманстрацыі і забастоўкі супраць пануючай польскай улады. 





85  гадоў з дня нараджэння Алясюка Вітольда Казіміравіча (нар.  1936 г., Вялікая Бераставіца), навукоўца, кандыдата тэхнічных навук (1976). Працаваў у навукова-тэхнічным інстытуце абарончай прамысловасці. Мае больш за 30 навуковых публікацый.


 


 
85  гадоў з дня нараджэння Андрыеўскага Станіслава Міхайлавіча (1936,в. Мацеевічы – 9.10.2020), беларускага дзяржаўнага дзеяча. У 1982-1989 гг. працаваў старшынёй Гродзенскага гарвыканкама. З 1990 г. – намеснік старшыні Гродзенскага аблвыканкама. З 2014 г. – Ганаровы грамадзянін Гродна.
 



85  гадоў з дня нараджэння Габрусевіча Сяргея Аляксандравіча (1936, в. Верхаўляны - 2013), беларускага філосафа, культуролага, педагога, кандыдата філасофскіх навук, прафесара. Працаваў выкладчыкам у Гродзенскім  дзяржаўным універсітэце імя Я.Купалы., аўтар гістарычнага нарыса “Прафесар Ігнат Анацэвіч. Жыццё. Спадчына.” (Гродна, 2005).
 




 

85 гадоў з дня нараджэння Аўдзейчыка Івана Аляксеевіча (нар. 09.05.1936 г., в. Рымуцеўцы), беларускага дзяржаўнага дзеяча. У 1985-1991 гг. – у апараце Савета Міністраў Беларусі: намеснік начальніка Упраўлення аграпрамысловага комплексу, намеснік загадчыка аддзела пісьмаў і прыёму грамадзян.


 



85  гадоў з дня нараджэння Граблеўскага Івана Станіслававіча (нар. 22.10.1936 г., в. Сакольнікі Астравецкага раёна Гродзенскай вобл. - 1994), беларускага журналіста, публіцыста, краязнаўца, сябра Беларускага Саюза журналістаў (1967). У 1966-1970 гг. быў рэдактарам бераставіцкай раённай газеты “За камунізм”.


 

 



 

85 гадоў з дня нараджэння Жвалеўскага Валянціна Антонавіча (нар. 17.11.1936 г., в. Канюхі), беларускага дзяржаўнага дзеяча, журналіста, публіцыста. З 1991 г. – намеснік рэдактара часопіса “Вожык”.




 

80  гадоў з часу акупацыі (22.06.1941) Бераставіччыны гітлераўскай Германіяй падчас Вялікай Айчыннай вайны 1941-1945 гг. Акупацыя працягвалася да 17 ліпеня 1944 г. – часу вызвалення мястэчка савецкімі войскамі.

 

 


75  гадоў назад 21 кастрычніка 1946 пагранічнік яфрэйтар  Анохін Ілья Няфёдавіч (1924-21.10.1946, в. Цецяроўка)  здзейсніў гераічны подзвіг, затрымаўшы ўзброеную банду пры пераходзе праз граніцу непадалёку ад в. Баброўнікі (цяпер Польшча). У няроўным баі Анохін загінуў. У гонар І.Н.Анохіна названа вуліца ў Вялікай Бераставіцы, на пагранзаставе ўсталяваны помнік.
 








75  гадоў з часу заснавання ў Вялікай Бераставіцы раённай цэнтральнай бібліятэкі (1946 г.). Першы дырэктар – Э.М. Чупрынская.


 
75  гадоў назад арганізавана раённая ветэрынарная станцыя (1946 г.), якую ўзначаліў А.А. Маркін.




 
75  гадоў з дня нараджэння Зайцава Аляксея Аляксеевіча (нар. у 1946 г., Вялікая Бераставіца), расійскага ваеннага дзеяча. Працаваў у Ваенна-інжынернай акадэміі імя Куйбышава, камісіі па стварэнні Міністэрства абароны, арміі і флоту  РФ. З 1995 г. у запасе.






75 гадоў з дня нараджэння Церабуна Уладзіміра Васільевіча (нар. 11.04. 1946 г., в. Несцяняты Смаргонскага р-на Гродзенскай вобл.), беларускага скульптара, Заслужанага дзеяча мастацтваў Рэспублікі Беларусь (2007), сябра Беларускага саюза мастакоў (1977), аўтара паркавай скульптуры “Дрэва жыцця” ў Вялікай Бераставіцы (бронза, 2006). Скульптура, адкрыццё якой адбылося 02.09.2006 г. ў час святкавання 500-годдзя Вялікай Бераставіцы, стала сапраўдным сімвалам гарадскога пасёлка. Галоўны герой дрэва – вавёрка, якая сядзіць на скрутку з круглай пячаццю.






70 гадоў з дня нараджэння Хілюты Уладзіміра Андрэевіча (нар. 26.04.1951 г., в. Старынцы), беларускага гісторыка, навукоўца і педагога, кандыдата гістарычных навук (1982). З 1976 г. працуе ў ГрДУ імя Я. Купалы.






65  гадоў з часу заснавання ў в. Муравана прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 194 (1956 г.). Вучылішча размяшчалася ў былой сядзібе Юндзілаў - Солтанаў – помніку архітэктуры сярэдзіны ХVІІІ-ХІХ ст.  З 1975 г. пераведзена ў Вялікую    Бераставіцу.


60  гадоў назад у Вялікай Бераставіцы пачалі працаваць хлебазавод і цэх па выпуску напояў (1961 г.).






55  гадоў з часу аднаўлення Бераставіцкага раёна (30.07.1966г.) з цэнтрам у г.п. Вялікая Бераставіца. Пл. тэр. 743,6 кв.км. Насельніцтва 16,5 тыс. жыхароў (2015). У раёне 128 населеных пунктаў, у тым ліку г.п. Вялікая Бераставіца, 10 аграгарадкоў.








55  гадоў з часу ўтварэння Арэнднай перасовачнай механізаванай калоны № 141 (1966 г.), якую ўзначаліў Яўген Васільевіч Канецкі.






45  гадоў з часу заснавання ў в. Муравана прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 195 пераапрацоўчай прамысловасці (1976 г.).